شاتوت طالبی
نویسنده: مصطفی سلیمانی
زمان مطالعه:15 دقیقه

شاتوت طالبی
مصطفی سلیمانی
شاتوت طالبی
نویسنده: مصطفی سلیمانی
تای مطالعه:[تا چند دقیقه میتوان این مقاله را مطالعه کرد؟]15 دقیقه
آدم باید همیشه احتمال بدهد که کارگردانی مثل عباس کیارستمی که فیلم درام عاشقانه «کپی برابر اصل» را ساخته، زنگ در خانه را بزند و بگوید: «میخوام از اولین عشقی که تجربه کردی فیلم بسازم. تِخ کن بیاد.» زشت نیست اگر آدم آن لحظه گوشه لبش را بجَود و لالمونی بگیرد و چیزی برای گفتن نداشته باشد؟!
بهخاطر دعوای ارثومیراثی مادرم با فامیل، سالها سارا را درستوحسابی ندیده بودم. یادم نیست کدام شیرپاکخوردهای آخر عروسی دخترخالهام به سارا اشاره کرد. خانمهای فامیل نزدیک با هزار قلم آرایش، بعد از رفتن مهمانهای غریبه، آمده بودند سالن مردها. من در آن لحظه یک دل نه صد دل عاشق سارا شدم و عضلات قلبم شُل شد. روی پاشنه پا چرخیدم و کلاً چشم از روش برنداشتم، یعنی نتوانستم. چندباری مغزم پرید تا حنابندان و برگشت. حتی خودم را با کتوشلوار دیدم و سارا را با لباس عروس. صدای عاقد را هم چندباری شنیدم که مدام میگفت: «وکیلم؟»
پسرداییام فهمید میخ سارا شدهام. لبخند معناداری زد و گفت: «کیمَ باخیران؟» رویم را سریع برگرداندم، طوری که انگار به هیچکس نگاه نمیکردم. چندان تحویلش نگرفتم و مشغول خوردن سیب و خیار شدم؛ یک قاچ سیب و یک حلقه خیار. سرم پایین بود که سمیه، خواهر بزرگ سارا آمد سمتم و سلامی کرد و گفت: «انشاءالله عروسی شما.» من هم سراسیمه بلند شدم و گفتم: «بله، انشاءالله عروسی خواهرتون.» بعد از سالها قهر و دوری تازه داشتیم خوشوبش میکردیم که یکهو سارا هم خودش را رساند به میز ما. لباس مجلسی یقهقایقی پوشیده بود و بدنش را با پارچه ساتن و حریر قاب کرده بود. قلبم تند زد؛ بدنم دیوانه شد و حواسم بهم ریخت. حس کردم تا ابد برای من است. سمیه معرفیام کرد. سارا نگاهی به چشمهایم کرد و چشمهایش را جور خاصی ریز کرد و با شیطنت گفت: «ما الله چه بزرگ شدی.» احساس کردم به چشم خریدار نگاهم کرد. کلمات توی دهانم مثل سنگریزه خرتوخرت کرد و نتوانستم حرفی بزنم.
آنجا نتوانستم تصمیمی بگیرم و شیشه مربّای عشقم را بستم و رفتم پی کارم. آن بوی خیار و سیب که پاشنه آشیل احساساتم شد. ترکیب بوی این دو در هر موقعیتی، برایم تداعیکننده عروسی دخترخاله و آشناییام با ساراست.
در جزئیات مربوط به عشق، به شکل تابلویی خنگم. من هیچوقت در نوجوانی راهکار درست و درمانی برای آشنایی با دخترهای فامیل و نشستن بر مسند پادشاهی قلبشان را یاد نگرفتم. حتی وقتی پسرداییام آموزشهای لازم را از من دریغ نکرده بود؛ اینکه از کدام در وارد بشوم و سوار کدام اسبِ شاخدار سفید بشوم و چطور صدای خروسکیام را مثل یک عاشق دلخسته از حوالی لوزالمعده بدهم بیرون که دلشان را به رعشه بیندازم. اینها برای من از شخمزدن صد هکتار زمین بایرِ خانم خاله در روستای «زریکِ» زنجان هم سختتر بود.
بعد از عروسی دخترخاله، عزمم را جزم کردم تا سارا را با هر خلاقیتی که شده، عاشق و شیفته خود کنم. فقط یک کار از دستم برمیآمد. نامهای براش بنویسم و شمارهتلفن جدید خانه قم را پانویس کنم و بگذارم زیر فرش اتاقش تا دم عید موقع شستوشو و جاروزدن، تماس بگیرد و با هیجان توصیفنشدنی پشتگوشی بگوید: «منم عاشقتم لعنتی. هیچ معلومه کجایی؟!»
سه ماه تابستان، جهنمِ قم را خرج این نقشه و نامه کردم. تمام سلولهای رنگووارنگ مغزم را به کار انداختم و سه صفحه دورنگ براش با مداد سیاه شمشیرنشان و قرمز گُلی نوشتم. مداد گُلی را به زبانم زده بودم و روی نامه بزرگ نوشته بودم: «محرمانه! لطفاً عشقم باز کنه.» ناپلئون و بیژن و خسرو و مجنون باید جلوی نامهام لُنگ میانداختند؛ طوری که خودم هم گاهی یواشکی آن را میخواندم، جلوی آیینه لپم را میکشیدم و قربانصدقه خودم میرفتم. ابتدای نامه را با جمله «زمانی که همدیگه رو دیدیم، یادم نرفته...» شروع کردم و با جمله «با تو هستم همیشه. دوستت دارم سارا.» تمامش کردم.
آفتابِ خرکی قم مغزم را سوراخ میکرد و دنبال بهانه بودم که سر از زنجان دربیاورم. از قضا، اواسط مهرماه، شوهرخالهام در آغوش پرمهر پروردگار آرام گرفت و ما برای عرض تسلیت و همدردی راهیِ زنجان شدیم. خدابیامرز مرد خوبی بود، حتی انگار فوتش برایم مایه خیروبرکت بود.
بعد از تشییع شوهرخاله، پشتسرهم صغراوکبرا میچیدم که به خانه سارا برویم. مادرم سرِ دعوای قبلی بابت ارثومیراث، از مادر سارا دلِ خوشی نداشت. بالاخره بهزور مادرم را مُجاب کردم سری به خانهشان بزنیم و دیداری تازه کنیم.
در مسیر خانهشان، اضطراب جدیدی به سراغم آمده بود که تا آن روز تصور خاصی از این احساسم نداشتم؛ قفسه سینهام مهمانِ ناخواندهای را پذیرفته بود. خودم را حسابی تکاندم که مرتّب به نظر بیایم. خدا با من یار بود؛ نقشهام گرفت و خبری از سارا نبود. فقط مانده بودم با چه بهانهای خودم را به اتاقش برسانم. دست گذاشتم روی پیشانیام و به مادرم اشاره کردم که بهخاطر آفتاب تند سرِ خاک، سرم درد میکند و باید کمی بخوابم. مادرِ سارا بالشتی آورد و در اتاق دیگری گذاشت و بفرمایی به من زد. وا رفتم. حس کردم سنگلاخیترین راه را برای رسیدن به مقصد انتخاب کردهام. با پرروییِ تمام از او خواستم بالشت را به اتاق سارا ببرم. میخواستم نامهام را در اتاق سارا جاسازی کنم. بهانه کرده بودم آنجا خنک و تاریکتر است و بهتر خوابم میبرد. از تعجب، سرتاپام را ورانداز کرد. نمیدانم چطور قدم از قدم برداشتم، ولی بیتوجه به نگاه او، در اتاق را باز کردم و رفتم دراز بکشم. نیمساعتی که در اتاقش بودم دنیا برام رقیق بود و سرعت زندگی رسیده بود به صفر.
چقدر بوی گرم و ملایمِ دارچین در اتاقش خوب بود. بچههای فامیل میگفتند سارا عطرشناس است و همه برای رایحههای مختلف از او مشورت میگرفتند. چند دقیقه به سقف زل زدم و آرام بلند شدم. در منطقه امن و حریم خصوصی او بودم. ذوق داشتم. انگار آدم جدیدی داشت از من بیرون میآمد و اطرافش را خوب ورانداز میکرد. تجربه جدیدی بود. پرده را کشیدم کنار و نشستم روی تختش، جلوی پنجره مُشرف به حیاط. خیره شدم به درخت خرمالوی وسط حیاط. سه خرمالوی نارس هم روی طاقچه لب پنجره گذاشته بودند. عطر شیرین و گسِ خرمالو، پدرم را درآورد. دستِ خودم نبود، یکی از خرمالوها را برداشتم؛ گاز بزرگی زدم و دهانم جمع شد. نمیدانم فضا عاشقانه بود یا زاویۀ دید من متفاوت بود. در سرم هزار سوال رژه میرفت: این درخت کی میوه داد؟ من و سارا کِی اینقدر بزرگ شدیم؟ اصلاً او هم به من فکر میکند؟ اصلاً میداند من عاشق طعم خرمالو و بوی دارچین هستم؟
کنار بالشتَش یک عروسک پارهپوره شبیه عروسکِ تدی مستربین بود. در همین کشوقوس بودم که درِ اتاق باز شد و مادرِ سارا چایی به دست گفت: «مصطفی نخوابی روی تخت. سارا حساسهها!» بعدش آمیخته با اخم گفت: «گَل چای اِیچ.» دستم را بالا بردم و سرم را تکان دادم که یعنی چشم. گوشۀ فرش را کنار زدم و پاکتِ نامه را از جیب پشتیام درآوردم و بوسیدمش و گذاشتم زیر فرشِ دستبافت قرمز. عروسک را هم برداشتم و از لایِ دکمههای پیراهنم، هُلش دادم سمت پهلویم. لحظهای مردّد شدم و سریع درش آوردم و گذاشتم سرِ جایش، اما باز دوام نیاوردم؛ فوقش این بود که بالاخره سروکلۀ سارا پیدا میشد. شاید به عروسکش حساس بود و لابد سراغش را میگرفت، و میرسید به: کی رفته اتاقش؟ بله، مصطفی آنجا استراحت کرده و انگ آن دزدی شیرین به من میخورد. به جایش عشق را تجربه میکردم و یک فصل از زندگیام رقم میخورد که حالا میتوانم از آن بنویسم و به اولین عشقم در نوجوانی فکر کنم. مگر زندگی غیر از این است؟
آن نیم ساعت جزوِ اتفاقهای خوبِ کوچکِ متوقفکننده یا کُندکننده زندگیام بود. زمان ایستاده بود. خودم را وسط بهشت عَدَن میدیدم، کنار درخت خرمالو. چقدر خوب اِکهارت تُله در کتابِ «نیروی حال»، زندگیِ در لحظه را تبیین میکند. کلاً عشق دلیل محکمی است برای هر کار عبثی.
از خانه سارا که برگشتیم، فهمیدم بُرشهای باریک و عاشقانۀ زیادی از زندگی را باید بنویسم که یادم نرود؛ بُرشهایی از نگاه بقیه بیاهمیت. چیزهای که هیچکس کاری بهشان ندارد. مثلِ نامۀ من به سارا. دعوا همیشه بر سر تصاحب چیزهای مهم است. تصاحب زمین و جان و مال و نان و خرما. اخبار جهان حول همین محور میگردد. آدم وقتی ایمان آوَرد و اهلی شد، خودش و کلماتش را باید فقط قربانی پیامبرش کند، برای همین، نوشتن غیر از عشقِ به سارا، تباهی است. باید به همین چیزهای روزمرّه و کلیشۀ بهظاهر کم فضیلت مثل بوی دارچین و مزه خرمالو و عروسکِ تدی پرداخت. به قول آلبر کامو: «تا کجا زندگیِ روزمرّهام را پر کردهای، موبهمو به درونم خزیدهای...!»
ماهها درسومشقم را روبهروی تلفن سبز توی اتاق پذیرایی پهن کردم و تمام پاییز و زمستان را زُل زدم به گوشی سبز و منتظر بودم زنگ بخورد و سارا راستراستکی عاشقم شده باشد و به قول محسن یگانه بیهوا بدون مقصد سمتِ طوفان من بیاید و من را درگیرِ خودش کند تا که آرامش بگیرم؛ اما خبری از سارا و نامۀ من نشد. چند بار پیشدستی کردم و به خانهشان زنگ زدم، اما جیک نزدم. جرئت نداشتم. آخریها دیگر با فحش قطع میکردند؛ اما من فقط میخواستم صدایش را بشنوم، به هر قیمتی که شده؛ حتی فحش و دریوری.
بعد از گذشت چهار سالی از آن روزها، روزی استاد نویسندگیام بین آن همه نویسنده، من را بُرد پای تابلوی کلاس و گفت: «از اولین حسِ عشقیت بگو.» موضوع درسمان درباره شخصیتپردازی بود. برای بارشِ فکری، به تکنیک دایرهها در داستاننویسی پناه بردم. دایرههای مختلفی را روی وایتبُرد کشیدم و داخل هر کدامشان کلماتی مثل چهره، روحیه، تکیهکلام و حادثه نوشتم تا قهرمان داستان و کاراکتر اصلی را از جهات مختلف توصیف کنم. خواستم از نظریۀ کوه یخِ همینگوی الهام بگیرم و بر رویدادهای فوری تمرکز کنم که داستانِ نامه، خودش را سراسیمه رساند به ذهنم. آب دهانم را قورت دادم و ماژیک وایتبُرد را توی دایره حادثه گذاشتم. ذهنم مثل یک نگاتیو تمام سکانسها و صحنههای نامه را از مقابل چشمم گذراند. مغزم آن لحظه، پرترافیکترین مغز دنیا بود. چشمهای نویسندهها هم برق افتاد و میخواستند بفهمند که در آن غائله آخرش شیر شدهام یا روباه و من توی ذهنم به این فکر میکردم که بعد از آن نامه، خر حیوان نجیبی بود.
بعد از گذشت سالها گاهی به آن نامه فکر میکنم. نامۀ نخوانده و به مقصد نرسیدهای که هنوز توی خماریاش ماندهام که آخرش چه بلایی سرش آمد. مگر آن فرش را موقع عید به قالیشویی ندادند؟ مامان سارا که به تمیزی و خانهتکانی حساس بود. نکند نامۀ من همانطور تا شده مانده زیر فرش؟ نکند موریانه، نامه را مثل عهدنامۀ قریش در زمان پیامبر خورده و فقط جملۀ «عاشقت هستم سارا» باقی مانده؟ شاید مادرِ سارا، نامه را بیرون آورده و از حرصش جِرش داده و ریخته توی سطلآشغال. اگر هنوز مانده بود، لابد مثل قرمهسبزی مانده خواندنیتر میشد. کسی چه میدانست، شاید من هم بزرگ میشدم و برای خودم کسی میشدم و نامهام توی کتابها دستبهدست میگشت. مثل نامههای شاملو به آیدا؛ جلال به سیمین و نیما یوشیج به عالیه.
در آن سالها مدام با خودم جنگ کردم. آخر این چه تدبیر و نقشهای بود که برای عاشق کردن سارا ریختم؟! هر چه که بود، از کارم راضی بودم. فکر میکردم دارم برای خودم کسی میشوم. نازک و رقیق شدهام. مهربانتر و به قولِ مامانم آدمتر شده بودم. حسابی به حرف مادرم خوب گوش میدادم و داشتم برای خودم مردی میشدم.
سالها بعد در یکی از روزهای دانشجویی، بعد از کلاس فلسفه، باز هم یاد سارا افتادم. با استاد انتظام درباره مفهوم و عینیّت بحث میکردم. میخواست شیرفهمم کند. بیسکویتِ ساقهطلایی را از دستم گرفت و گفت شیرینیِ بیسکویت بهخودیخود فقط یک مفهوم گُنگ است، تا وقتی که شکرش روی زبان آدم بنشیند و با بزاق دهان ترکیب شود.
لامصب مغزِ تعمیمگر من پای عشق را بیهوا وسط میکشد. گفتم: «مثل دوستداشتن؟» دوستداشتن هم یک مفهوم گُنگ بود. علفِ «دوستداشتن» باید میرفت زیر زبان بُزی که لابد من بُزِ لایقی بودم برای آن علف شیرین.
من در آن سالها بزی بودم که باید هزینه میدادم. وقتی جایی در گوشۀ خانۀ سارا سرمایهگذاری میکنی، باید روزی بهای آن را هم بپردازی. هزینۀ خارجشدن از آن بحران، تنفر بود. رسماً از او متنفر شدم؛ جواب ندادنش را حمل بر بیمحلی کردم. ماهها برای یکی از همسایهها که آدمِ فهیمی بود و هفتهشت سالی از من بزرگ بود، درباره شرایط خودم و سارا حرف میزدم. حرفش این بود که نمیشود انگ و برچسبِ بیمهری به سارا زد. شاید اصلاً سارا نامه را ندیده. با حرفِ همسایه چیزی در ذهنم جرقه زد و نقشۀ جدیدی کشیدم. میخواستم به بهانهای خودم را به زنجان برسانم. ورودیِ زنجان چرخوفلک شهربازی را که دیدم، دلم ریخت. چیزی در دلم بالا و پایین میرفت. نمیدانستم قرار است چه اتفاقی بیفتد. بین ترس و خوشی گیر افتاده بودم. تا رسیدم ترمینال، خودم را رساندم خانۀ خالهام. به دخترخاله گفتم یکجوری سارا را سر قرار بیاورد. دخترخالهام هم که انگار ذوق میکرد و میمُرد برای این حاشیهها، بله قربانی گفت و نزدیک به خانۀ سارا، سبزهمیدانِ زنجان، قرار گذاشت که همدیگر را ببینند. خیلی ناشیانه، من هم خودم را رساندم به سبزهمیدان. سه تا بستنی شاتوت طالبی خریدم و رفتم سمتشان. سارا تا من را دید، سرش را عقب برد و با تعجب گفت: «مصطفی تویی؟ اینجا چیکار میکنی؟» بستنی را دادم دستش و به دخترخاله اشاره کردم تنهایمان بگذارد. سارا حسابی تعجب کرده و کنجکاو شده بود. فکر میکرد میخواهم درباره داستانِ اختلافِ مادرم و مادرش حرفی بزنم. وسط بستنی خوردن، یکهو بحث را به روز عروسی دخترخاله و آن مراسم کشاندم. گفتم که عاشقش شدهام. میمیرم برایاش. دست به بستنی نزد و فقط گوش داد. چشمهایش بغضی و اشکی شد. حرفِ نامه را هم انداختم وسط؛ گفت چیزی نمیداند و به جان سیّدننه قسم خورد که نامهای در اتاقش ندیده. دخترخاله حوصلهاش نکشید تنهایی گَز کند و با ما خداحافظی کرد. من و سارا بعد از رفتن دخترخاله بیشتر از سه ساعت حرف زدیم. گله میکرد که چرا زودتر بهش نگفتهام. حرفی نداشتم و فقط به ناراحتی مامانها از همدیگر و دوری فامیلی اشاره میکردم. بستنیاش آب شده بود و خوردن نداشت. بدو رفتم و دو تا بستنیِ دیگر خریدم. این بار با قاشق بستنیاش را زیرورو کرد و خورد. عروسکِ تدی را از کیفم درآوردم و نشانش دادم. باذوق خاصی گرفت دستش و چندباری ماچش کرد و گفت: «پس آقادزده تو بودی؟»
حرفهایمان که داشت به تهدیگش میرسید، چند قطره اشک روی گونههایش سُر خورد. زُل زد به چشمهایم و گفت: «آخه مصطفی! الان وقت اومدنه؟!» جملهاش مثل آب یخ روی حرارتِ احساساتم بود. هقهقش بلند شد. بدون خداحافظی بلند شد و رفت. قلبم مثل استخوانهای بدنم شکست. مجسمه شده بودم. انگار مُشتی به صورتم خورده باشد، فلج شدم و نتوانستم از روی نیمکت جُم بخورم. احساس میکردم که از بدنم جدا شدهام و از فاصلۀ دور به چیزها نگاه میکنم. فردایش که از یکیدو نفر پرسوجو کردم، فهمیدم با یک معلم نامزد کرده و خیلی از فامیلهایمان خبر ندارند. مأیوس و آواره برگشتم قم. مادرم تا جریان را فهمید، رابطهاش با مادر سارا بد و بدتر شد. تا چند ماه بعد، پشت تلفن با فکوفامیل حرف میزد و آتشش خاموش نمیشد. پنهانکردن نامزدی سارا و جوابِ رد به پسرش، مصطفی، خونش را به جوش آورده بود.
سوار یک آونگ، بین عشق و نفرت، چرخ میخوردم. گاهی از عشق فارغ و همسایۀ نفرت میشدم. احساسِ ناکافی بودن و طردشدگیِ بدی داشتم. سارا را مقصر نمیدانستم. بیشتر از مادرم کلافه و ناامید بودم و توی دلم سرزنشش میکردم چرا با خانواده سارا سرِ چندرغاز ارثیه به اختلاف خوردید. کسالت و بیحالی چندماهی دست از سرم برنداشت. حرفهای همسایه چنگی به دلم نمیزد. میگفت لابد حکمت و مصلحتی درونِ این ماجرا نهفته است. کجدارومریز، چندماهی را بهسختی گذراندم. روزی تلفن سبز مثلِ خروسِ بیمحل صدایش درآمد. گوشی را مادرم برداشت و با اخم داد دستم. سارا بود. خودش با دست خودش زنگ زده بود بهم که برای عروسیاش دعوتم کند. نتوانستم خودم را برای رفتن جمعوجور کنم؛ مخالفت مادرم هم شاید بیتأثیر نبود.
با ازدواج سارا تمام پلهای پشتِ سرم خراب شده بود. انگار قطعههای پازلم بههمریخته بود. مشاور و دوستهایم میگفتند هرطوریشده، خودت را راستوریس کن و به زندگیات برس. تکهتکههای پازلم را باید به هم میچسباندم. دست میگذاشتم روی زانویم و بلند میشدم. باور نمیکردم که سارا دارد هر روز برایم کمرنگتر میشود. عین پژواک بیرمقی میمانست برایم. در آن روزهای بیرمقی، اتفاق عجیبی برایم افتاد.
مریم را که دیدم، تکههای جدید پازل پیدایشان شد. تکههایی که قبلترها حتی نمیدانستم وجود دارند. تکهای از بهشت را توی دیدارمان در پیکانِ سفید پدرش پیدا کردم که ردّ رنگینکمان را گرفته بود و آرامآرام به سمت دشت میرفت. مگر میشود؟ باید نامه دیگری مینوشتم. تکه اصلی پازلم پیدا شده بود. نامه را که نوشتم، بیمعطلی مستقیم دادم دست خودش. ترسولرز نداشتم. مریم آینهام بود، داشتم خودم را درونش میدیدم. جلوی چشمهایم پاکتِ نامه را باز کرد و به قلبهای داخلِ نامهام دست کشید. هر چه عاشقی بلد بودم برایاش رو کرده بودم، بدون هیچ خجالت و رودربایستی. برایاش نوشته بودم: «دِ لامصب تا حالا کجا بودی آخه که اینطوری مثلِ آوارهها دنبالت میگشتم؟ چه خوب که اومدی به زندگیم. من میتونم همه زندگیم رو بگردم، ولی میدونم که هیچوقت نمیتونم کسی رو پیدا کنم که بهاندازه تو دوستش داشته باشم.»
همه چیز نقد بود. دیگر زانوهام را بغل نکرده و منتظرش نمانده بودم. درست جلوی چشمهایم بود. بعدها به پسرهایم گفتم عاشقِ یکی مثلِ مادرشان، مریم، شوند که بلدِ زندگی است.
حالا دلم میخواهد عباس کیارستمیِ مرحوم، سروکلهاش پیدا شود و من هم بادی به غبغب بیندازم و بگویم: «یه دقیقه آروم بگیر اینو تعریف کنم برات. کپی برابرِ اصلِ خودم رو پیدا کردم. داستان واقعیه، نه خیال!» و اگر از من پرسید: «چه نسبتی با هم دارین؟» زل بزنم به چشمهایش و صاف بگویم: «دیوانهاش هستم؛ لابهلای منافذ پوستم زندگی میکند، همینقدر نزدیک.»

مصطفی سلیمانی
برای خواندن مقالات بیشتر از این نویسنده ضربه بزنید.
کلیدواژهها
نظری ثبت نشده است.